Numer PESEL: kiedy nie wolno go podawać i jak działa zastrzeżenie w mObywatelu
Numer PESEL identyfikuje obywatela w kontaktach z państwem, bankami i instytucjami finansowymi, dlatego podanie go w przypadkowych okolicznościach grozi kradzieżą tożsamości. Są sytuacje, w których jego okazanie jest obowiązkowe i bezpieczne — dotyczy to wizyt w placówkach medycznych, spraw w urzędach administracji publicznej oraz podpisywania umów w bankach. W tych miejscach obowiązują procedury ochrony danych, a pracownicy działają na podstawie przepisów.
Po co oszustom nasz PESEL
Ryzyko zaczyna się poza oficjalnym obiegiem — w wiadomościach SMS i e-mailach z linkami do stron podszywających się pod serwisy bankowe i rządowe. Groźny jest też vishing, czyli rozmowy telefoniczne, podczas których oszust podaje się za pracownika banku, policjanta lub konsultanta firmy energetycznej i prosi o „weryfikację danych” rzekomo w celu zabezpieczenia oszczędności.
Mając numer PESEL, przestępcy w krótkim czasie zaciągają szybkie pożyczki w firmach pozabankowych, kupują sprzęt elektroniczny na raty, podpisują umowy najmu czy leasingu, obciążając cudzy rachunek dużymi kwotami. Odkręcanie takich zdarzeń trwa długo i wymaga udowadniania, że to nie poszkodowany był stroną umowy.
Uważać trzeba także poza siecią — w wypożyczalniach sprzętu sportowego, hotelach czy na siłowniach. Instytucje te muszą potwierdzić tożsamość klienta, ale nie mają prawa kserować dowodu osobistego ani spisywać numeru PESEL, jeśli nie jest to niezbędne do zawarcia konkretnej umowy przewidzianej prawem. Zwykle wystarczy okazanie dokumentu do wglądu. Gdy ktoś żąda numeru poza bankiem i urzędem, można zapytać o podstawę prawną i cel przetwarzania danych.
Zastrzeżenie PESEL w aplikacji mObywatel
Usługa zastrzeżenia numeru PESEL jest dostępna dla każdego obywatela w aplikacji mObywatel. Od połowy 2024 roku banki i firmy pożyczkowe mają obowiązek sprawdzić status numeru przed udzieleniem finansowania. Jeśli numer jest zastrzeżony, a mimo to dojdzie do wyłudzenia pożyczki, obywatel nie odpowiada za powstałe zadłużenie.
Blokadę można w każdej chwili cofnąć — na przykład gdy planujemy wziąć kredyt — a po załatwieniu formalności od razu przywrócić, zachowując kontrolę nad własną tożsamością.